de schoonheid van wetenschap

29/01/2018

Jet Hogewind                                                                                                                        29-1-2018

Lettele(gemeente Deventer)

 

 

Beste Beatrice de Graaf,

 

De schoonheid van wetenschap is in tegenstelling tot wetenschap, een ervaring.

Wetenschap is handelen binnen een vooropgesteld perspectief maar wel zodanig dat het rekbaar is, de ruimte binnen het perspectief is rekbaar.

Schoonheid daarentegen is er al. Het ligt verborgen in de uitdrukkingskracht van alles wat te ervaren is; materiële zaken als ook de abstracte zaken zoals taal en muziek.

Schoonheid wordt dikwijls direct gekoppeld aan alles wat waarneembaar is. Ervaring stijgt daar uiteraard boven uit.

 

Bij het lezen van jouw ontwapende en intense betoog in jouw column van 22 januari 2018 in NRC, katern Wetenschap, moest ik onmiddellijk denken aan Robbert Dijkgraaf en aan Leo Blokhuis en aan jouw voortreffelijke betogen, voor mij  te lezen en te horen in de media.

Robbert Dijkgraaf weet alles wat schijnbaar dood of niet ter zake doende is, tot leven te brengen.

De wijze waarop hij spreekt over wetenschap bedrijven, geeft mij een gevoel van schoonheid. Als hij vervolgens patronen, formules, andere zichtbare constellaties die tijd en ruimte moeten beschrijven, laat zien, dan valt alles op zijn of haar plaats.

Harmonie dus. Zou dat het zijn?

Mijn hoofd komt tot rust en tegelijkertijd wordt mijn verbeeldingskracht dermate aangesproken dat ik zelf beelden en zinnen kan bouwen.

Leo Blokhuis staat aan zijn draaitafel. Hij tovert een beeld(opnieuw dus beeld), door datgene wat hij vertelt over wat hij laat horen op een manier te brengen die een ervaring van schoonheid oproept. Leo Blokhuis is misschien geen wetenschapper,

maar voor mij is hij het licht in de duisternis als het gaat om de geschiedenis van de populaire muziek. Hij maakt onverwachte verbindingen tussen de verschillende muziektradities en hij creëert daardoor nieuwe inzichten, een nieuw beeld.

Zou dat het zijn? Creëren, nieuwe inzichten verschaffen?

Jij zelf bezigt Nederlandse taal op een wijze die volledige klaarheid brengt in de chaos van het onderwerp.  En de wijze waarop jij spreekt en schrijft, is een verademing oftewel rust en kalmte komt in het (ieder geval mijn) hoofd en hart.

Op een een of andere manier weet jij de angel er uit te halen zodat ruimte ontstaat voor eigen gevoel en inzicht.

Een goed kunstwerk doet dat ook.

Zo kom ik bij de beeldende kunst; bij Mondriaan. Hij is werkelijk de enige beeldend kunstenaar die de essentie van dingen en constellaties kon terugbrengen, of liever, zichtbaar maakte in abstracties. Hij deed dat in een tijdsgewricht waarin veel mensen op zoek waren

naar een uniforme taal binnen de verschillende muzen en in de wetenschap.

En de enige persoon die deze grootheid kon duiden, stotterend in spreektaal en subliem eenvoudig in geschreven taal, was Hans Locher, hoogleraar Kunstgeschiedenis, voormalig directeur van het Gemeente Museum Den Haag.

Is dat het? De abstractie? Het is het abstractievermogen van ons dat door jullie wordt aangesproken omdat naar mijn idee jullie in zeer hoge mate beschikken over het vermogen zoals Mondriaan, om te abstraheren en zodoende nieuw beeld te scheppen.

 

De schoonheid van wetenschap is dus niet te vinden in de verschijningsvorm van een scriptie, artikel, boek.

Ontwerpers als Irma Boom zouden hiervoor van grote betekenis kunnen zijn omdat bijvoorbeeld zij in staat is de inhoud van het geschrevene via een goed ontworpen drukwerk toegankelijk te maken voor onze ervaring en verbeelding.

Maar dat is niet de schoonheid van wetenschap.

Ik noemde een aantal namen van mensen die door hun wijze van vertellen, schrijven, schilderen als echte wetenschappers de schoonheid die verborgen ligt achter datgene wat wij allemaal duiden willen laat zijn in ons aangezicht.

Rust en beweging brengen zij in de wijze van ervaren en begrijpen.

Wetenschap en Kunst vormen nog altijd het paar waaruit nieuwe creaties ontstaan die onze verbeelding voeden, tarten, uitnodigen om te zien en te horen dat het de schoonheid is waar het per definitie! in de uitkomst om gaat.

Bij het zien van schitterend glas-in-loodwerk, letterlijk schitterend vanwege de lichtinval in het glas, begint iets te schitteren in jouzelf als wetenschapper.

 

Ik ben opgevoed en gevormd door mijn vader Dr F.J.E. Hogewind, geoloog en psycholoog en directeur van de Rijks Psychologische Dienst in de vorige eeuw.

Van hem heb ik geleerd te kijken. En dan wel kijken als onderneming om structuren en opgedane ervaring te laten rijmen zodanig dat het tot verder kijken uitnodigde.

Als geen ander kon hij verbinding leggen tussen het onnoembare kleine, wij mensen en de grootheid boven ons en verscholen in de aarde.

Het begrip schoonheid werd nooit gekoppeld, eenzijdig dus, bij het bekijken van een mensenwerk zoals beeldende kunst of die driedimensionale weergaven met behulp van gekleurde bollen en staafjes, van moleculen en andere kleine deeltjes,

de bijna kalligrafische wiskundeformules, tweedimensionale patronen zichtbaar door de lens van een microscoop.

De schoonheid openbaart zich in de relatie die wordt aangegaan door jou of door mij of wie dan ook als er gekeken, geluisterd, gelezen, vernomen wordt.

Geldt dit voor iedereen?

Dat is de vraag die in feite in welk vakgebied op welk niveau ook, in welke gezindte ook, in welke politieke club ook, beantwoord zal moeten worden.

Of is schoonheid inderdaad per definitie ondefinieerbaar en dus vrij en ongebonden?

Is het verwondering? Kunnen en durven wij ons te verwonderen oftewel opentestellen voor de onverwachte maar altijd in sluimering aanwezige schoonheid der dingen?

Misschien worden jullie wetenschappers wel gedreven door deze vragen!

Zoals ook de echte kunstenaars onder ons.

 

Met vriendelijke groet,

 

Jet Hogewind.

www.jethogewind.nl

www.hetbouwhuis.net

info@hetbouwhuis.net

henriette-hogewind@hotmail.com

Geen reacties

Een reactie plaatsen